Ở Việt Nam, trải qua các cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc, có một số lượng vũ khí quân dụng vẫn còn tồn tại trong nhân dân cộng với số lượng không nhỏ súng săn, súng tự chế do người dân chế tạo hoặc mua bán. Số vũ khí này là thách thức đối với công tác quản lý và tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, an toàn xã hội đòi hỏi các lực lượng chức năng cần có các giải pháp quyết liệt để có biện pháp quản lý cho phù hợp với quy định của pháp luật. Hiện nay, việc chế tạo, mua bán súng tự chế bằng cồn, gas, khí nén..với các loại đạn được sử dụng dạng bi sắt còn diễn ra phổ biến. Các dạng vũ khí tự chế này cũng có khả năng sát thương, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của con người tương tự súng săn, súng thể thao. Tuy nhiên, việc quản lý các loại vũ khí loại này còn chưa được quan tâm đúng mức.

Theo quy định tại  khoản 1 Điều 3 Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ thì “vũ khí” được xác định là : phương tiện; trang thiết bị được chế tạo; sản xuất ra có khả năng mang lại nguy hiểm gây sát thương cho tính mạng, sức khỏe con người hay phá vỡ cơ sở vật chất hạ tầng nghiêm trọng. Vũ khí được chia làm 05 loại : Vũ khí quân dụng : được sản xuất trang bị cho lực lượng vũ trang nhân dân và các lực lượng khác theo quy định của Luật này để thi hành công vụ; bảo vệ đất nước và vũ khí được sản xuất có tính năng sát thương, nguy hại cho tính mạng, sức khỏe con người tương tự vũ khí quân dụng không được trang bị cho lực lượng vũ trang nhân dân và các lực lượng khác. Súng săn : là súng dùng để săn bắn gồm súng kíp; súng hơi, đạn sử dụng cho nó; Vũ khí thô sơ: là loại vũ khí có cấu tạo đơn giản; dễ sử dụng được sản xuất với khả năng sát thương so với vũ khí quân dụng là thấp hơn; sự ảnh hưởng nghiêm trọng đối với hạ tầng cơ sở hầu như không có mà chỉ ảnh hưởng tới tính mạng con người nếu sử dụng sai mục đích. Vũ khí thô sơ như dao găm; kiếm, giáo, mác, thương, lưỡi lê, đao, mã tấu, côn, quả đấm, quả chùy, cung, nỏ, phi tiêu. Vũ khí thể thao: là loại vũ khí dùng trong hoạt động thi đấu; luyện tập thể thao như súng trường hơi, súng thể thao, súng bắn đĩa bay, súng ngắn hơi. Vũ khí có tính năng, tác dụng tương tự súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao : là vũ khí được chế tạo, sản xuất thủ công hoặc công nghiệp không theo tiêu chuẩn, kỹ thuật của nhà sản xuất hợp pháp có khả năng gây sát thương, nguy hại cho tính mạng, sức khỏe con người, phá hủy kết cấu vật chất tương tự súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao.

Theo quy định của pháp luật, chỉ có những đối tượng được quy định tại Điều 18 Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ mới được trang bị vũ khí quân dụng; các đối tượng được trang bị vũ khí thể thao được quy định tại Điều 24; được trang bị vũ khí thô sơ được quy định tại Điều 28 Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Như vậy, cá nhân không thuộc các đối tượng trên không được chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng mua bán vũ khí. Pháp luật hiện hành chỉ cho phép cá nhân sử dụng vũ khí thô sơ với mục đích là trưng bày, triển lãm, đồ gia bảo. Ngoài ra, pháp luật không cho phép cá nhân sử dụng vũ khí với bất kỳ mục đích nào khác, kể cả mục đích tự vệ.

Tùy vào mức độ, hành vi vi phạm, cá nhân có hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, mua bán, sử dụng trái phép vũ khí có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Điều 11 Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 ( có hiệu lực từ 01/01/2022 thay thế Nghị định 167/2013/NĐ-CP) quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình với mức phạt cao nhất đến 40.000.000,đồng. Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các tội danh tương ứng quy định tại Bộ Luật Hình sự như : Điều 304 ( Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự); Điều 306 ( Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt súng săn, vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao hoặc công cụ hỗ trợ) ; Điều 307 ( Tội vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ).

Từ thực trạng gia tăng các vụ án hình sự mà đối tương phạm tội có sử dụng vũ khí để gây án trong thời gian gần đây đã đặt ra cho các cơ quan quản lý cần tăng cường hơn nữa công tác kiểm tra, giám sát, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, mua bán, sử dụng trái phép các loại vũ khí trong đó có các loại súng bao gồm súng quân dụng, súng săn, súng thể thao, súng tự chế ./.

Ngày 01/3/2022

Luật sư Đỗ Minh Hiển